Zaburzenia lękowe

Jak rozpoznać zaburzenie lękowe?

Kluczowa różnica między normalnym lękiem a zaburzeniem lękowym polega na intensywności, czasie trwania i wpływie na funkcjonowanie. Każdy człowiek odczuwa lęk — to adaptacyjna reakcja organizmu, która w sytuacji realnego zagrożenia chroni nas przed niebezpieczeństwem. Problem zaczyna się, gdy ta reakcja wymyka się spod kontroli.

Zaburzenie lękowe diagnozuje się, gdy lęk jest nieproporcjonalny do sytuacji, utrzymuje się przewlekle (zazwyczaj powyżej 6 miesięcy w przypadku GAD) i znacząco utrudnia codzienne życie — pracę, relacje, sen, podejmowanie decyzji.

Do najczęstszych objawów należą: przewlekłe zamartwianie się, napięcie mięśniowe, problemy ze snem, trudności z koncentracją, drażliwość, unikanie sytuacji wywołujących lęk, a w przypadku napadów paniki — gwałtowne epizody intensywnego strachu z objawami somatycznymi takimi jak kołatanie serca, duszność, zawroty głowy czy uczucie derealizacji.

Warto pamiętać, że zaburzenia lękowe często współwystępują z innymi problemami — depresją, bezsennością, nadużywaniem substancji. Dlatego właściwa diagnoza postawiona przez specjalistę (psychologa klinicznego lub psychiatrę) jest tak istotna.

Metody leczenia oparte na dowodach

Złotym standardem w leczeniu zaburzeń lękowych jest psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT), której skuteczność potwierdzono w setkach randomizowanych badań klinicznych. CBT opiera się na dwóch filarach: restrukturyzacji poznawczej (rozpoznawanie i zmiana katastroficznych wzorców myślenia) oraz ekspozycji behawioralnej (stopniowe, kontrolowane konfrontowanie się z sytuacjami wywołującymi lęk).

W przypadkach umiarkowanych i ciężkich lekarz psychiatra może zalecić farmakoterapię — najczęściej leki z grupy SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny) lub SNRI. Leki te nie uzależniają i działają na przyczynę neurochemiczną zaburzenia. Optymalne wyniki osiąga się zazwyczaj łącząc psychoterapię z farmakoterapią.

Coraz więcej badań potwierdza również skuteczność terapii trzeciej fali — w szczególności terapii akceptacji i zaangażowania (ACT) oraz terapii opartej na uważności (MBCT). W przypadku fobii specyficznych jedną z najskuteczniejszych metod jest terapia ekspozycyjna, w tym ekspozycja z wykorzystaniem wirtualnej rzeczywistości (VRET).

Kiedy szukać pomocy?

Jeśli lęk trwa dłużej niż kilka tygodni, narasta zamiast mijać, uniemożliwia normalne funkcjonowanie w pracy lub relacjach, powoduje unikanie codziennych sytuacji lub towarzyszy mu bezsenność, napięcie mięśniowe czy napady paniki — warto umówić się na konsultację z psychologiem klinicznym lub psychiatrą.

Zaburzenia lękowe bardzo dobrze reagują na leczenie. Metaanalizy wskazują, że 60-80% pacjentów odczuwa znaczącą poprawę w ciągu 8-16 tygodni psychoterapii CBT. Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym lepsze rokowania i tym mniejsze ryzyko utrwalenia się wzorców unikania.

Pierwszy krok nie musi być trudny — może to być rozmowa z lekarzem pierwszego kontaktu, który skieruje do odpowiedniego specjalisty. Można też skorzystać z Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym: 800 70 2222 (bezpłatnie, 24/7).